Linki

Renesans

W 1420 r. papieże ostatecznie powrócili do Rzymu. Podczas ich nieobecności miasto przeżywało głęboki upadek; groziło wyludnienie i brakowało żywności. Papieże przekształcili to zniszczone miasto w stolicę godną ich uniwersalnej misji i umocnili swoją władzę. Komuna, szlachta i władza papieska były od trzech wieków głównymi biegunami życia politycznego Rzymu. Papieże obrali kurs polityczny wymierzony w Komunę i jej politykę i przez cały XV w. natrafiali na zdecydowany opór rzymian.

Powstał system biurokratyczny umożliwiający bezpośrednie zarządzanie miastem. Skomplikowanej machinie administracyjnej, Kurii składającej się z pięciu rad, przewodził papież wraz z kolegium kardynalskim. Wielkie rody rywalizowały o udział w radach, ale nepotyzm papieży sprawił, że najważniejsze urzędy trafiały w ręce ich krewnych.

Aleksander VI usiłował nawet stworzyć w środkowej Italii państwo dla swojego syna, Cezara Borgii.

Pełna rozmachu polityka urbanistyczna papieży rozpoczęła się pod koniec XV w. Rzym, którego liczba mieszkańców rosła, stał się na dwa wieki wielkim placem budowy. Dwór papieski był głównym ośrodkiem kultury humanistycznej, w mieście gościli wielcy artyści renesansu. Papieże postępowali jak książęta, biorąc udział w koalicjach wojennych w Italii; sprzymierzali się z Francją lub z jej przeciwnikami. Wydawało się, że złupanie Rzymu (1527 r.) położy ostateczny kres ich potędze, jednak pontyfikat Pawła II i przygotowania do Soboru Trydenckiego przywróciły Rzymowi znaczącą rolę polityczną i kulturalną.

Rozłam w świecie chrześcijańskim, wywołany przez reformację, oraz przeniesienie wielkich szlaków handlowych z basenu Morza Śródziemnego ku Atlantykowi i północy Europy zmusiły Rzym do częściowej rezygnacji z uniwersalistycznych ambicji. Państwo papieskie przetrwało nie tyle ze względu na swą realną siłę, co na uprzywilejowany status patrymonium Kościoła i dzięki polityce kontrreformacji, która znalazła potężnego sprzymierzeńca w Hiszpanii.

Papież piastował władzę królewską, a jednocześnie wzrastało znaczenie Kurii w sprawach lokalnych. Odwieczne przymierze arystokracji z dostojnikami kościelnymi trwało aż do końca XVII w. uniemożliwiając rozwój burżuazji.

Papież a zwłaszcza Sykstus V, Paweł V i Urban VIII Barberini, którym Rzym zawdzięcza arcydzieła sztuki barokowej, prowadzili szeroki mecenat artystyczny sprzyjający rozwojowi kultury dławionej jednocześnie przez cenzurę kościelną. Dostatek i nędza sąsiadowały w gęsto zaludnionym Rzymie: arystokraci, prałaci i możni cudzoziemcy mierzyli swój prestiż liczbą żebraków pukających do ich drzwi, oraz ilością sług i chłopów, którym dawali pracę.